1. Có một giai thoại về một tác phẩm văn học sáu chữ: người ta kể rằng trong một bữa ăn, nhà văn Ernest Hemingway đã đặt cược 10 đô la với cả bàn rằng ông có thể kể một câu chuyện trong sáu từ. Sau khi mọi người đặt tiền, anh ấy viết trên khăn ăn: For sale: baby shoes, never wear (Bán: giày trẻ em, chưa bao giờ sử dụng), sau đó lần lượt thu tiền của các thành viên khác trong bàn ăn. Tại sao vậy? Đó chẳng phải là tất cả những gì một tác phẩm văn học cần có? Sự khác biệt giữa một tác phẩm văn học sáu chữ của Hemingway và một bảng quảng cáo bán giày trên đường phố là gì? Điều gì làm nên chất lượng văn học của một văn bản ngôn từ?

2. Phẩm chất văn học của một văn bản ngôn từ giống như một mùi hương đặc trưng tác động đến các tế bào cảm thụ khứu giác truyền thông tin đến não bộ, giúp chúng ta có những cảm nhận về văn học mà không một định nghĩa chính xác nào có thể đưa ra được. Ai trong chúng ta khi nghe đến văn học đều lờ mờ hiểu rằng khái niệm này chỉ một loại hình nghệ thuật, bao gồm nhiều thể loại như văn xuôi, thơ ca, là nỗi khiếp sợ của biết bao học sinh trong suốt mười hai năm học. Chúng ta hiểu ở mức độ phổ thông đủ để khẳng định một hiện tượng văn học, nghĩa là Truyện Kiều là một tác phẩm văn học. Tuy nhiên, cách hiểu hời hợt đó không giúp chúng ta giải quyết được những vấn đề như bản chất văn học của câu chuyện trên. Vậy rốt cuộc, văn học chính xác là gì?

Cũng như các loại hình nghệ thuật khác, văn học không có một khái niệm cố định; nó không có hình dạng xác định nhưng lỏng lẻo như nước, và để xác định văn học người ta phải xem xét hình dạng của cái bình đựng nước. Trong lịch sử, nước văn được đựng trong nhiều bình khác nhau, mỗi bình đều dựa trên một quan điểm, hệ tư tưởng, tam quan nhất định, từ đó thể hiện và nhấn mạnh những khía cạnh khác nhau của văn chương. Đó là mục đích của bài viết này: giới thiệu một số lọ hoa đựng nước văn, từ đó giúp bạn đọc có thể tự sáng tạo cho mình những chiếc lọ đựng nước văn.

3. Trước hết, chúng ta cần dừng lại một chút để tìm hiểu về các thành phần tạo nên nước văn chương này. Nói đến văn học, người ta thường nghĩ đến những câu chuyện, bài thơ in thành sách, gắn với một tác giả hoặc một nhóm tác giả. Trong suy nghĩ của chúng tôi, văn học gắn liền với ngôn ngữ, với mùi giấy mới và những hình vẽ trang trí trên bìa. Tuy nhiên, trong thời gian đầu, văn học không như chúng ta nghĩ. Ngay cả trước khi có chữ viết, văn học đã tồn tại dưới hình thức truyền khẩu trong dân gian: ca dao, tục ngữ, hò khoan lao động. Rõ ràng là văn học lấy ngôn ngữ làm chất liệu sáng tạo, nhưng không hoàn toàn lệ thuộc vào chữ viết. Tuy nhiên, sự ra đời của chữ viết và các hình thức ghi chép khác là một bước tiến quan trọng để văn học đạt được những thành tựu to lớn trong sự phát triển của nền văn minh nhân loại như chúng ta thấy ngày nay. Như vậy, văn học là một loại hình nghệ thuật được sáng tạo bằng ngôn từ, bao gồm sự phát triển song song và tương hỗ giữa hai bộ phận văn học dân gian và văn học viết.

4. Chúng ta hãy bắt đầu xác định đầu nguồn văn học này bằng một trong những bài nghị luận văn học kinh điển nhất thời Trung cổ: văn tế đạo, thơ ngôn. Xuất phát từ tư tưởng Nho giáo, quan niệm văn học, tôn giáo đề cao chức năng giáo dục của văn học, tức là văn học có sứ mệnh quan trọng trong việc hình thành và cải tạo quan điểm, tư tưởng, đạo đức, của con người. Theo đó, văn là công cụ để chuyển tải đạo lý, còn thơ là công cụ để thể hiện ý chí của con người. Với định nghĩa này, văn học đóng vai trò như một máy truyền tin, một công cụ để thể hiện một thông điệp, một tư tưởng siêu việt và thần thánh. Nó quy cho văn học một nền tảng siêu hình. Văn học được coi là những câu nói, những chỉ dẫn, những lời dạy của đấng siêu nhiên; và các nhà văn, nhà thơ trở thành sứ giả nói hộ các thánh. Quan điểm này tuy xuất phát từ những ngày văn học triết học mới ra đời nhưng sau đó đã được lặp lại và sử dụng lại nhiều lần trong các trào lưu văn học siêu hình và văn học lãng mạn ở Việt Nam. Châu Âu.

5. Theo thời gian, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ và của tư duy, dòng nước văn chương chảy vào mạch khác. Một trong những định nghĩa nổi tiếng nhất thuộc về nhà văn Maxim Gorky: Văn học là nhân học. Định nghĩa này coi văn học là một môn khoa học tổng hợp về con người. Theo đó, tác phẩm văn học là một phóng sự về văn hóa của một cộng đồng người, về cách mà cộng đồng đó suy nghĩ và tương tác với nhau. Văn học trở thành một công cụ để nghiên cứu, ghi chép, lưu trữ và tìm hiểu con người trên quy mô lớn. Văn học, theo quan điểm của Maxim Gorky, là một định nghĩa rất nhân văn, vì nó lấy con người làm cốt lõi, cốt lõi cho bản sắc của mình. Như vậy, theo định nghĩa này, cái tạo nên chất văn trong Truyện Kiều là những miêu tả chi tiết về tập quán văn hóa, phong tục, tập quán của cộng đồng người Việt xưa. Đọc Truyện Kiều, người đọc như được nhìn vào một bức tranh tổng thể về đời sống xã hội, về cuộc đời của tổ tiên, cho thấy một cộng đồng dân tộc một thời gắn bó như thế nào. Theo định nghĩa của Gorky, một dự luật không phải là một tác phẩm văn học vì nó không khơi gợi suy nghĩ của người đọc về một cộng đồng cụ thể, không khắc họa cuộc sống và tâm lý của người dân nơi đó. cộng đồng đó.

Nhưng nếu văn học là một công cụ để điều tra tâm lý, thì đâu là điểm khác biệt giữa văn học so với tâm lý học? So với các môn khoa học khác cũng tập trung nghiên cứu như xã hội học, dân tộc học, tâm lý học, nhân học; Văn học mang lại điều gì?

Văn học cũng có thể được coi là khoa học về cảm xúc của con người, vì văn học giúp miêu tả cảm xúc và giải thích những hành động mà các khoa học nói trên không thể giải thích được. Lấy tình yêu làm ví dụ. Một nhà khoa học thần kinh có thể giải thích hiện tượng yêu một người khác thông qua phản ứng của não bộ, các chất hóa học được trao đổi, sự gia tăng của một và sự giảm đi của người kia, và các yếu tố khác. Tương tự như vậy. Nhưng đó không phải là tình yêu sao? Tình yêu, đối với con người, không chỉ là sự trao đổi chất, mà còn là một trạng thái của tâm hồn, một cảm giác thể xác và một cảm xúc siêu việt. Nghị luận khoa học chưa đủ để thể hiện tình cảm của con người, vì vậy còn phải có nghị luận văn học:

Làm sao cắt nghĩa được tình yêu Chẳng nghĩa lý gì, một buổi chiều mang theo hồn em nắng nhẹ, mây nhẹ, gió hiu hiu.

Nếu các ngành khoa học trên tiếp cận con người với mục đích tìm kiếm một lời giải thích cuối cùng, một sự thật cuối cùng về con người; thì văn học, với tư cách là một môn khoa học nhân văn, không sử dụng nó. Văn học không tìm kiếm câu trả lời cuối cùng cho câu hỏi tình yêu là gì ?, mà sẽ mô tả các trạng thái tồn tại khác nhau, các điều kiện tồn tại khác nhau của tình yêu, đồng thời cho chúng ta biết các loại tình yêu. khác nhau trong những điều kiện tồn tại khác nhau. Romeo và Juliet kể cho chúng ta nghe về một loại tình yêu trong thời của Shakespeare ở Châu Âu thời Phục hưng; Anna Karenina cho chúng ta một định nghĩa khác về tình yêu trong thời của Lev Tolstoy ở thế kỷ 19 ở nước Nga phong kiến. Tình yêu trong sáng theo kiểu nắng mưa là câu chuyện Trời ơi đất hỡi trong thơ Nguyễn Bính, khác với tình yêu xa vời vợi, hờn dỗi sao anh không về chơi thôn Vĩ? trong thơ Hàn Mặc Tử. Tất cả những tác phẩm trên, không tình yêu nào giống tình yêu nào, nhưng tất cả đều là tình yêu, và chỉ khi nhìn qua lăng kính văn học, nghệ thuật thì cảm xúc của con người mới đa dạng và chính xác đến vậy. .

6. Có một định nghĩa khác về văn học, đó là: Văn học là nghệ thuật của ngôn từ. Nếu định nghĩa trên sử dụng con người làm cốt lõi làm nên bản sắc của văn học, thì định nghĩa này lại nhấn mạnh đến hai khía cạnh khác, đó là chất liệu nghệ thuật và ngôn ngữ. Theo đó, văn học được gọi là kỹ thuật sáng tạo; còn một tác phẩm văn học là sự khéo léo trong cách gieo vần, sắp xếp chữ cái, chọn từ, dùng câu; là một bản giao hưởng của ngôn ngữ. Định nghĩa này rất quan trọng vì nó tập trung vào các giá trị bên trong văn học hơn là vào các thực thể bên ngoài như con người hay thực tại. Từ những câu nói mà chúng ta vẫn nói hàng ngày được nhà văn sử dụng để tạo nhân vật, tạo tình huống truyện; một nhà thơ sử dụng ngôn ngữ để tạo ra những mảnh thơ trữ tình. Theo định nghĩa này, bảng quảng cáo giày không phải là một tác phẩm văn học vì nó không sử dụng ngôn ngữ văn học, nó không phải là một nghệ thuật ngôn từ.

Trở lại câu chuyện sáu chữ ở trên, vì định nghĩa này có thể giải thích văn học về sáu chữ đó. Chúng được đặt cạnh nhau bởi Hemingway, và khi ở cạnh nhau, chúng tạo ra một tình tiết, một tình tiết nhỏ. Hãy thử nghĩ xem, nếu nó chỉ đơn giản là bán một đôi giày mới, giảm giá trong một cửa hàng, tại sao thậm chí chưa bao giờ mặc? Sáu từ này có thể gợi ra sự liên tưởng sâu xa hơn bề mặt ngữ nghĩa của chúng: có lẽ một người mẹ đã mua cho đứa con mới sinh của mình một đôi giày con, nhưng chưa kịp xỏ vào đôi giày của đứa trẻ thì đứa bé đã mất? Bên dưới lớp ý nghĩa tường minh là một lớp ý nghĩa tiềm ẩn khác, được tạo ra bởi thiết bị của Hemingway, giống như nguyên lý tảng băng trôi do ông đề xuất.

7. Tôi luôn coi văn học là một cuộc đối thoại.Mikhail Bakhtin đã từng chỉ ra rằng ngôn ngữ là đa âm. Xuất phát từ một khái niệm trong âm nhạc, Bakhtin đã biến nó thành một quan điểm lý thuyết: ngôn ngữ chúng ta nói hàng ngày không chỉ có tiếng nói của chính mình mà còn vang vọng tiếng nói của những người xung quanh. Vì vậy, một tác phẩm văn học đa thanh sẽ không chỉ có lời của tác giả, mà còn có cả suy nghĩ riêng của nhân vật. Bản thân một cuốn tiểu thuyết là một cuộc đối thoại khép kín giữa các nhân vật với nhau và với tác giả. Đến lượt người đọc, sẽ đọc và đắm mình trong thế giới nghệ thuật đó, từ đó tạo ra những cuộc đối thoại mới giữa họ với tác giả, với nhân vật và với những độc giả khác. Chính từ những cuộc trò chuyện đó, tôi buộc phải suy nghĩ nhiều hơn và không ngừng thử thách quan điểm của bản thân.

Còn bạn, đài phun nước của bạn có hình dạng gì?

Xem thêm:

Tham khảo các tài liệu về Lí luận văn học tại: https://thichvanhoc.com.vn/tai-lieu/ly-luan-van-hoc/

Xem các bài viết mới nhất trên trang Facebook của thầy Thích Văn Học

Bài viết được chia sẻ bởi biquyet.com

Leave a Reply

Your email address will not be published.